Bezpłatne badania profilaktyczne dla mężczyzn od 60 lat na Litwie

Co przysługuje bezpłatnie mężczyznom od 60 lat

Dla mężczyzny, który skończył 60 lat, oznacza to trzy różne sytuacje. Program profilaktyki raka prostaty i program raka jelita grubego nadal obowiązują — ich górne granice wieku to odpowiednio 69 i 74 lata włącznie. Program sercowo-naczyniowy obejmuje osoby w wieku 40–60 lat włącznie, więc w wieku 60 lat przysługuje jeszcze ze względu na wiek; od 61. urodzin kryterium wieku już nie działa i badania glukozy, cholesterolu, pomiar ciśnienia tętniczego oraz EKG zleca się według indywidualnych wskazań ocenionych przez lekarza, a nie w ramach programu wiekowego.

Co dokładnie obejmuje każdy program

• Program profilaktyki raka prostaty: badanie PSA z krwi; przy PSA powyżej 3 ng/ml — skierowanie do urologa, który w razie potrzeby wykonuje biopsję
• Program profilaktyki raka jelita grubego: test na krew utajoną w kale; w przypadku wyniku dodatniego — skierowanie na kolonoskopię i, jeśli to konieczne, na biopsję
• Program profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych (dla osób w wieku 40–60 lat włącznie): ocena czynników ryzyka, badania glukozy, cholesterolu i trójglicerydów, EKG oraz indywidualny plan profilaktyki

Dlaczego akurat te badania

• PSA — MedlinePlus podaje, że ryzyko raka prostaty rośnie u mężczyzn powyżej 50 lat; podwyższony wynik może oznaczać także stan niezłośliwy, a wynik prawidłowy nie wyklucza całkowicie ryzyka
• Test na krew utajoną w kale — MedlinePlus podaje, że u osób bez podwyższonego ryzyka badania przesiewowe jelita grubego zaczyna się zwykle od 45 lat, a test typu FIT/gFOBT wykonuje się co roku; litewski program profilaktyczny opłaca go raz na 2 lata
• Glukoza — ryzyko stanu przedcukrzycowego i cukrzycy rośnie z wiekiem, a Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca badania przesiewowe już od 35 lat
• Cholesterol — pokazuje stan gospodarki lipidowej i wiąże się z ryzykiem sercowo-naczyniowym; osobom powyżej 65 lat zaleca się badanie co roku, bo profil ryzyka zmienia się z wiekiem
• Ciśnienie tętnicze — MedlinePlus podaje, że każdy od 3 lat powinien mieć mierzone ciśnienie co najmniej raz w roku, a przy czynnikach ryzyka częściej
• Kreatynina — pozwala ocenić czynność nerek, która z wiekiem naturalnie się zmienia; MedlinePlus podaje, że ryzyko jest większe u osób powyżej 50 lat oraz przy cukrzycy lub podwyższonym ciśnieniu

Jak skorzystać z badań

• Zgłosić się do swojego lekarza rodzinnego (šeimos gydytojas), który oceni wiek i stan zdrowia
• Lekarz potwierdzi, do którego programu lub programów pacjent kwalifikuje się ze względu na wiek, i wystawi skierowanie
• Badania wykonywane są w placówce, która ma umowę z kasą chorych (lit. ligonių kasa) — nie trzeba płacić ani za badania, ani za pracę lekarza
• Wyniki przekazuje lekarz rodzinny; w razie odchyleń kieruje on do lekarza specjalisty na dalszą diagnostykę

Badania spoza programów wiekowych

Poza programami profilaktycznymi lekarz rodzinny może zlecić badania według indywidualnych wskazań. Należą do nich kreatynina, która pozwala ocenić czynność nerek, oraz TSH, które pozwala ocenić czynność tarczycy — u osób starszych objawy zaburzeń tarczycy (zmęczenie, zmiany apetytu lub masy ciała) bywają niejednoznaczne, dlatego przy takich objawach warto omówić to badanie z lekarzem. Po 60 latach w ten sam sposób, według wskazań, zlecane są badania glukozy i cholesterolu oraz EKG, a pomiar ciśnienia tętniczego wykonywany jest jako zwykła część wizyty.

Żadne pojedyncze badanie samo w sobie nie potwierdza ani nie wyklucza choroby — wynik zawsze objaśnia lekarz, biorąc pod uwagę ogólny stan zdrowia i choroby występujące w rodzinie. Dotyczy to również badania PSA: podwyższony wynik może oznaczać także stan niezłośliwy, a wynik prawidłowy nie wyklucza całkowicie ryzyka; według MedlinePlus decyzja o przesiewowym badaniu PSA pozostaje wyborem pacjenta.

Kiedy nie czekać na planowe badanie

Jeśli pojawi się którykolwiek z poniższych objawów, do lekarza należy zgłosić się od razu, bez czekania na termin badania profilaktycznego.

• Trudności w oddawaniu moczu, krew w moczu lub częste oddawanie moczu w nocy — nie odkładać wizyty u lekarza
• Krwawienie z odbytu, długotrwałe zaburzenia rytmu wypróżnień lub niewyjaśniona utrata masy ciała — jak najszybciej do lekarza
• Nagły ból w klatce piersiowej, duszność lub uczucie ucisku w klatce piersiowej — nie czekać na planowe badania; w takiej sytuacji należy niezwłocznie wezwać pomoc, dzwoniąc na numer alarmowy 112 (numer alarmowy obowiązujący na Litwie)
• Obrzęki rąk lub nóg, silne zmęczenie albo zmiany w wyglądzie moczu (barwa, pienienie się, ilość) — warto omówić z lekarzem pod kątem czynności nerek