CRP (białko C-reaktywne) — badanie i normy (CRB)

Białko C-reaktywne należy do białek ostrej fazy: gdy w organizmie rozpoczyna się stan zapalny — z powodu infekcji, urazu, choroby autoimmunologicznej lub innego procesu — wątroba w ciągu kilku godzin zwiększa jego produkcję, a gdy stan zapalny ustępuje, CRP szybko wraca do normy. Dzięki temu CRP jest przydatne zarówno do wykrycia stanu zapalnego, jak i do śledzenia jego przebiegu — na przykład przy ocenie skuteczności leczenia. Osobnym rodzajem badania jest CRP o wysokiej czułości (hs-CRP), który mierzy bardzo niskie stężenia i służy do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne (AHA) klasyfikuje hs-CRP do 1 mg/l jako niższe ryzyko sercowe, 1–3 mg/l jako umiarkowane, a powyżej 3 mg/l jako wyższe ryzyko. Normy CRP nieznacznie rosną z wiekiem, u kobiet oraz przy otyłości. Razem z CRP często ocenia się OB (odczyn Biernackiego, czyli szybkość opadania krwinek czerwonych) oraz morfologię krwi.

• Przy podejrzeniu infekcji lub stanu zapalnego — gorączce, bólu, obrzęku
• Przy monitorowaniu zaostrzeń chorób zapalnych (reumatoidalnego zapalenia stawów, nieswoistych chorób zapalnych jelit) i skuteczności leczenia
• Przy odróżnianiu infekcji bakteryjnej od wirusowej — przy infekcji bakteryjnej CRP jest zwykle wyższe
• Przy ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego — służy do tego CRP o wysokiej czułości (hs-CRP)
• Razem z ferrytyną — by ustalić, czy jej podwyższony poziom wynika ze stanu zapalnego

Według MedlinePlus CRP w zakresie 0,3–1 mg/dl (3–10 mg/l) uznaje się za niewielkie podwyższenie o niejasnym znaczeniu klinicznym. To ani wyraźna norma, ani poziom, który sam w sobie wskazywałby na poważny stan zapalny lub infekcję. Taki poziom mogą wywołać łagodna infekcja, przewlekły stan zapalny, otyłość, palenie tytoniu lub niedawny wysiłek fizyczny. Pojedynczy wynik w tym zakresie sam w sobie niczego nie diagnozuje — ocenia go lekarz razem z objawami. Taki wynik często powtarza się po pewnym czasie albo ocenia razem z morfologią krwi i OB, by ustalić, czy to przypadkowe wahanie, czy utrzymujący się poziom wskazujący na przewlekły stan zapalny. Jeśli wynik pochodzi z badania hs-CRP, wartość powyżej 3 mg/l mieści się według AHA w kategorii wyższego ryzyka sercowo-naczyniowego (MedlinePlus) i wtedy jest oceniany nie jako objaw stanu zapalnego, lecz jako wskaźnik ryzyka sercowo-naczyniowego razem z innymi czynnikami ryzyka, a nie w oderwaniu od nich.

W klasyfikacji MedlinePlus zakres 1–10 mg/dl (10–100 mg/l) uznaje się za umiarkowane podwyższenie — najczęściej oznacza infekcję lub chorobę zapalną, na przykład reumatoidalne zapalenie stawów, nieswoistą chorobę zapalną jelit czy toczeń. Ten przedział jest bardzo szeroki (obejmuje dziesięciokrotną różnicę), dlatego lekarz ocenia raczej konkretną liczbę i objawy niż samo mieszczenie się w przedziale. Razem z CRP zwykle sprawdza się morfologię krwi i OB — pomagają one odróżnić infekcję bakteryjną od wirusowej lub od przewlekłego stanu zapalnego. CRP w tym zakresie zwykle szybko się zmienia, więc wynik często sprawdza się ponownie po rozpoczęciu leczenia, by zobaczyć, czy się obniża.

CRP powyżej 100 mg/l — wyraźne podwyższenie

MedlinePlus: powyżej 10 mg/dl (100 mg/l) to wyraźne podwyższenie, najczęściej związane z infekcją bakteryjną lub silnym stanem zapalnym. Taki wynik zwykle towarzyszy wyraźnym objawom — gorączce, bólowi lub ogólnemu złemu samopoczuciu — i wymaga oceny lekarskiej, by ustalić przyczynę i dalsze postępowanie. Sam wynik powyżej 100 mg/l nie stawia diagnozy — pokazuje jedynie, że proces zapalny w organizmie jest silny, ale nie wskazuje, gdzie się toczy. Przyczynę (infekcja, uraz, choroba autoimmunologiczna lub rzadszy przypadek) ustala lekarz na podstawie objawów, badania fizykalnego i innych testów. Lekarz ocenia też, czy potrzebna jest pomoc w trybie pilnym — zwłaszcza jeśli stan się pogarsza — i może zlecić dodatkowe badania, na przykład posiew krwi, by ustalić źródło infekcji.

Podwyższone CRP oznacza, że w organizmie toczy się stan zapalny, ale nie wskazuje jego miejsca ani przyczyny. Najczęściej jest to infekcja; inne przyczyny to m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, nieswoiste choroby zapalne jelit, reumatyzm, zawał serca czy choroby onkologiczne. Według klasyfikacji MedlinePlus 10–100 mg/l uznaje się za umiarkowane podwyższenie, a powyżej 100 mg/l — za wyraźne.

• Infekcja — bakteryjna, rzadziej wirusowa
• Reumatoidalne zapalenie stawów
• Toczeń i inne choroby autoimmunologiczne
• Nieswoiste choroby zapalne jelit
• Reumatyzm
• Zawał serca
• Choroby onkologiczne
• Uraz lub operacja

Przy podwyższonym CRP zwykle ocenia się dodatkowo: objawy i czas ich trwania — gorączkę, ból, obrzęk; morfologię krwi i OB, które razem pokazują charakter stanu zapalnego; kiedy powtórzyć badanie, bo CRP szybko się obniża i dobrze nadaje się do śledzenia przebiegu leczenia; a jeśli przyczyna jest niejasna — jakie dodatkowe badania są potrzebne.

Obniżone CRP

Niskie lub niewykrywalne CRP jest normą — oznacza, że w chwili badania nie ma aktywnego stanu zapalnego. Obniżone CRP samo w sobie nie wskazuje na żadną chorobę — albo stanu zapalnego nie ma, co jest stanem prawidłowym, albo już minął lub leczenie działa. Jeśli mimo prawidłowego CRP objawy się utrzymują, warto omówić z lekarzem inne możliwe przyczyny.