Bezpłatne badania profilaktyczne dla mężczyzn w wieku 50–59 lat na Litwie

Komu przysługują te badania

Mężczyźni w wieku 50–59 lat są jednocześnie objęci trzema odrębnymi programami profilaktycznymi prowadzonymi przez Valstybinė ligonių kasa (VLK) — litewską instytucję odpowiedzialną za obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne: programem profilaktyki chorób układu krążenia (dla osób od 40 do 60 lat włącznie), programem wczesnego wykrywania raka prostaty, czyli gruczołu krokowego (od 50 do 69 lat włącznie), oraz programem profilaktyki raka jelita grubego (od 50 do 74 lat włącznie). Zasady te dotyczą osób mieszkających na Litwie i objętych tamtejszym obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym (PSDF).

Dlaczego właśnie w tym wieku

Po 50. roku życia u mężczyzn rośnie prawdopodobieństwo wystąpienia czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz zmian w prostacie i w jelicie grubym, a zmiany te przez długi czas nie dają żadnych objawów. Wysoki cholesterol również zwykle nie daje objawów. Dlatego VLK kieruje do tej grupy wiekowej trzy odrębne programy profilaktyczne: sercowo-naczyniowy, prostaty i jelita grubego.

Które badanie, w jakim wieku, jak często i kto je zleca

Co obejmuje każdy z trzech programów

• Program profilaktyki chorób układu krążenia: oznaczenie stężenia glukozy, cholesterolu i trójglicerydów we krwi, EKG oraz inne badania pomagające ocenić ryzyko.
• Program wczesnego wykrywania raka prostaty: badanie krwi PSA (antygen swoisty dla prostaty); przy PSA powyżej 3 ng/ml — skierowanie (siuntimas) do urologa.
• Program profilaktyki raka jelita grubego: test na krew utajoną w kale, który pomaga wcześnie zauważyć krwawienie w przewodzie pokarmowym, jeszcze zanim pojawią się objawy; w razie wyniku dodatniego — skierowanie na dalszą diagnostykę.

Jak skorzystać z programów

• Zwrócić się do swojego lekarza rodzinnego (šeimos gydytojas), który oceni stan zdrowia i włączy pacjenta do odpowiedniego programu.
• Zgłosić się trzeba do placówki, która ma podpisaną umowę z ligonių kasa (kasą chorych).
• Dla osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym (PSDF) udział w tych programach jest bezpłatny — nie płaci się ani za badania, ani za pracę lekarza.

Co pokazują, a czego nie pokazują te badania

Badania glukozy, cholesterolu i trójglicerydów oraz EKG pomagają lekarzowi rodzinnemu ocenić, czy pacjenta należy zaliczyć do grupy dużego ryzyka chorób układu krążenia — same w sobie nie stawiają rozpoznania, wskazują jedynie, kiedy potrzebna jest dalsza diagnostyka. Badanie PSA nie ma jednej wyraźnej granicy normy: podwyższony wynik może oznaczać zarówno raka prostaty, jak i łagodny przerost lub stan zapalny, dlatego po nim potrzebna jest dodatkowa diagnostyka u urologa. Test na krew utajoną w kale pokazuje, czy w przewodzie pokarmowym dochodzi do krwawienia, którego przyczyną mogą być zarówno hemoroidy, jak i polipy czy nowotwór — dodatni wynik sam w sobie nie potwierdza rozpoznania, potrzebna jest kolonoskopia. Żadne z tych badań nie mówi, czy konkretna osoba na pewno zachoruje.

Badania spoza programów, które lekarz może zlecić indywidualnie

• HbA1c (hemoglobina glikowana) — pokazuje średnie stężenie glukozy we krwi z ostatnich 2–3 miesięcy; według MedlinePlus pomaga ocenić prawdopodobieństwo cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego u dorosłych powyżej 45. roku życia.
• Kreatynina — pomaga ocenić czynność nerek; kwestia do omówienia z lekarzem, zwłaszcza przy czynnikach ryzyka związanych z ciśnieniem tętniczym lub cukrzycą.
• Testosteron — do omówienia z lekarzem, jeśli występują objawy takie jak obniżone libido, zmęczenie czy utrata masy mięśniowej; badanie wykonuje się tylko przy takich objawach.
• Pomiar ciśnienia tętniczego — w zależności od samopoczucia warto omówić go z lekarzem rodzinnym przy okazji badań profilaktycznych.

Kiedy nie czekać na planowe badanie

Jeśli pojawiają się objawy, nie należy czekać na planowe badanie profilaktyczne: trzeba skontaktować się z lekarzem rodzinnym (šeimos gydytojas), a w sytuacji nagłej zadzwonić pod numer alarmowy 112, który na Litwie obsługuje wszystkie służby ratunkowe.

• Ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca lub niemiarowe bicie serca — zgłosić się natychmiast, nie czekając na planowe badanie; w sytuacji nagłej dzwonić pod numer alarmowy 112.
• Krew w moczu lub w nasieniu, bolesne oddawanie moczu albo częste oddawanie moczu w nocy — jak najszybciej omówić z lekarzem.
• Krew w kale, niezamierzony spadek masy ciała lub długo utrzymująca się zmiana rytmu wypróżnień — nie czekać na planowe badanie.
• Złe samopoczucie, nawet jeśli wiek lub czynniki ryzyka nie mieszczą się w kryteriach programu — i tak zwrócić się do lekarza rodzinnego (šeimos gydytojas), który oceni stan indywidualnie.