Program profilaktyki raka szyjki macicy na Litwie: dla kogo, jak często i gdzie się zgłosić

Dla kogo jest ten program

Program obejmuje kobiety w wieku 25–59 lat (włącznie). Badania opłacane są z budżetu Funduszu Obowiązkowego Ubezpieczenia Zdrowotnego (Privalomojo sveikatos draudimo fondas, PSDF) według programu zatwierdzonego przez Valstybinė ligonių kasa (VLK) — litewską państwową kasę chorych, czyli instytucję odpowiadającą za obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. To, które badanie przysługuje, zależy od grupy wiekowej.

Jakie badanie i jak często

Co wchodzi w skład programu

• Wymaz cytologiczny szyjki macicy — gimdos kaklelio citologinis tepinėlis (25–34 lat)
• Test na wysokoonkogenne typy wirusa brodawczaka ludzkiego — aukštos rizikos žmogaus papilomos viruso (AR ŽPV) tyrimas (35–59 lat)
• Wymaz cytologiczny na podłożu płynnym — citologinis tepinėlis skystoje terpėje, jeśli wynik AR ŽPV jest dodatni
• Biopsja — biopsija, jeśli jest potrzebna do potwierdzenia lub wykluczenia rozpoznania

Jak skorzystać z programu

• Zgłosić się do lekarza rodzinnego (šeimos gydytojas) lub ginekologa-położnika (akušeris-ginekologas) po skierowanie na badanie (skierowanie to po litewsku siuntimas).
• Warto, aby kobiety spoza wskazanego przedziału wiekowego, które mają niepokojące objawy, również zgłosiły się do lekarza rodzinnego — wykona on niezbędne badania i w razie potrzeby wystawi skierowanie do lekarza specjalisty.

Czym różni się wymaz cytologiczny od testu HPV

Większość przypadków raka szyjki macicy wiąże się z długotrwałym zakażeniem wysokoonkogennym typem wirusa brodawczaka ludzkiego (AR ŽPV), które może wywołać zmiany w komórkach szyjki macicy jeszcze zanim pojawią się objawy. Wymaz cytologiczny (test Pap) ocenia wygląd komórek szyjki macicy i może wykazać zmiany, gdy nie są one jeszcze złośliwe. Test AR ŽPV wykrywa, czy w organizmie obecny jest wirus zdolny wywołać takie zmiany.

Ponieważ wirus jest szeroko rozpowszechniony, a ryzyko rośnie wraz z wiekiem i czasem ekspozycji, u kobiet w wieku 25–34 lat program opiera się na częstszym wymazie cytologicznym, a u starszych — na rzadszym, lecz czulszym teście HPV.

Co oznaczają wyniki

Dodatni wynik testu HPV nie oznacza rozpoznania raka — wskazuje na zwiększone prawdopodobieństwo, że potrzebna jest dalsza obserwacja lub badania, na przykład wymaz cytologiczny na podłożu płynnym albo kolposkopia (kolposkopija). Wynik ujemny oznacza, że na kolejne badanie można poczekać zgodnie z częstotliwością przewidzianą w programie. Badania nie pozwalają przewidzieć, czy zmiany przekształcą się w raka, ani nie leczą samego zakażenia — pomagają zauważyć zmiany wcześnie, gdy leczenie jest prostsze i skuteczniejsze. Interpretację wyników i dalsze kroki warto omówić z lekarzem.

Kiedy zgłosić się do lekarza, nie czekając na termin z programu

• Jeśli pojawia się krwawienie między miesiączkami, po stosunku płciowym lub po menopauzie.
• Jeśli pojawia się nietypowy ból w podbrzuszu albo nietypowa wydzielina z pochwy.
• Jeśli objawy niepokoją, a do przewidzianego programem badania pozostało jeszcze trochę czasu — wtedy warto zgłosić się do lekarza rodzinnego wcześniej.
• Jeśli wynik testu HPV (AR ŽPV) jest dodatni albo wynik wymazu cytologicznego jest niejasny — dalsze kroki warto omówić z lekarzem.
• W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia na Litwie należy dzwonić pod jeden numer alarmowy: 112.