Badanie ogólne moczu — normy i co oznacza wynik (BŠT)

Badanie ogólne moczu to szybki i szeroko stosowany sposób oceny stanu dróg moczowych i nerek, a także sprawdzenia niektórych wskaźników przemiany materii. W trakcie badania ocenia się wygląd moczu (barwę, przejrzystość), właściwości fizyczne (pH, ciężar właściwy) oraz skład chemiczny — pasek testowy zanurza się w próbce moczu, a on zmienia barwę w zależności od ilości badanych substancji. W moczu zdrowego człowieka nie powinno być glukozy, ketonów, białka, bilirubiny, hemoglobiny ani azotynów, a liczba leukocytów i erytrocytów powinna być minimalna. W niektórych laboratoriach w razie potrzeby wykonuje się także badanie osadu moczu — poszukuje się w nim komórek, kryształów lub bakterii. Badanie ogólne moczu często wykonuje się jako część zwykłego badania kontrolnego, a także pomaga wysunąć podejrzenie zakażenia układu moczowego, choroby nerek, cukrzycy lub zaburzeń pracy wątroby. Wynik zawsze ocenia się razem z objawami i innymi badaniami — jeden odbiegający wskaźnik sam w sobie nie stawia rozpoznania.

• Jako część zwykłego badania kontrolnego
• Przy podejrzeniu zakażenia układu moczowego — częste lub bolesne oddawanie moczu, ból w dolnej części brzucha
• Przy kontroli cukrzycy lub choroby nerek
• Gdy w moczu widoczna jest krew lub nietypowa barwa
• Przed operacją albo w czasie ciąży, jako część rutynowej diagnostyki
• Przy podejrzeniu kamicy nerkowej lub innego zaburzenia dróg moczowych

Gdy badanie paskowe wykazuje glukozę, ketony, białko, bilirubinę, hemoglobinę lub azotyny, według MedlinePlus uznaje się to za odchylenie od normy. Przyczyny różnią się w zależności od tego, który wskaźnik odbiega — od zakażenia układu moczowego do źle kontrolowanej cukrzycy lub choroby nerek. Wynik zawsze należy omówić z lekarzem razem z objawami.

• Zakażenie układu moczowego — najczęstsza przyczyna podwyższenia azotynów i leukocytów
• Źle kontrolowana cukrzyca — gdy w moczu wykrywa się glukozę lub ketony
• Choroba nerek — gdy w moczu wykrywa się białko
• Zaburzenia pracy nerek lub wątroby — gdy w moczu wykrywa się bilirubinę
• Krwawienie w drogach moczowych, kamica nerkowa lub (rzadziej) guz pęcherza albo nerki — gdy w moczu wykrywa się krew

Co omówić z lekarzem

• Który konkretnie wskaźnik odbiega — każdy wskazuje inny kierunek dalszej diagnostyki
• Czy nie ma objawów zakażenia układu moczowego (ból przy oddawaniu moczu, częste parcie, gorączka)
• Posiew moczu lub badanie osadu moczu dla dokładniejszego obrazu
• Badania krwi (glukoza, kreatynina) do oceny pracy nerek lub cukrzycy
• Czy w czasie badania nie były przyjmowane leki lub substancje mogące wpłynąć na wynik

W badaniu ogólnym moczu częściej mówi się o wskaźnikach odbiegających (podwyższonych lub wykrytych) niż o obniżeniu — wyjątkiem jest ciężar właściwy, który może być niższy od normy, gdy mocz jest zbyt rozcieńczony. Może to oznaczać zbyt duże spożycie płynów albo zaburzenie zdolności nerek do zagęszczania moczu.

• Zbyt duże spożycie płynów
• Moczówka prosta (diabetes insipidus) — stan, w którym nerki nie mogą zagęścić moczu
• Uszkodzenie cewek nerkowych
• Obniżone stężenie sodu we krwi
• Ciężkie zakażenie nerek

Co sprawdza się, gdy mocz jest zbyt rozcieńczony

• Ocena ilości wypijanych płynów i częstości oddawania moczu
• Badania elektrolitów krwi (sodu) i pracy nerek
• Czy tuż przed samym pobraniem próbki nie wypito dużo płynów
• Powtórzenie badania w innej porze dnia, jeśli wynik jest niejasny

Badania powiązane

Jeśli badanie ogólne moczu wykazuje odchylenie, dalej zwykle sprawdza się posiew moczu lub badanie osadu moczu — wykonuje się je dodatkowo, gdy trzeba ocenić pod mikroskopem komórki, kryształy lub bakterie — a także badania krwi: glukozę i kreatyninę do oceny pracy nerek lub cukrzycy. Gdy w moczu wykryto białko, dodatkowo może być wykonany stosunek albuminy do kreatyniny w moczu, o którym mówi strona albumina w moczu; osobne strony dotyczą białka w moczu i mocznika.