Hormon wzrostu (GH) – norma i wyniki badania
Inne nazwy: STH
0,05–3 ng/ml według MedlinePlus; 1 ng/ml = 1 µg/l
- Zaktualizowano
- 2026-09-30
- Każda liczba ze źródłem
Czym jest hormon wzrostu
Hormon wzrostu (somatotropina, w skrócie STH lub GH) jest wytwarzany w przysadce mózgowej — gruczole położonym u podstawy mózgu. Pobudza wzrost i podział komórek, wpływa na rozwój kości i mięśni w dzieciństwie i okresie dojrzewania, a u dorosłych uczestniczy w przemianie materii — w rozkładzie tłuszczów oraz przemianie glukozy i białek. Wydzielanie hormonu wzrostu nie jest stałe: odbywa się impulsami w ciągu doby, najwięcej hormonu wydziela się podczas snu, dlatego jeden przypadkowy pomiar nie zawsze jest miarodajny. Czasem potrzebne są próby stymulacyjne lub hamujące, w których lekarz w określonym czasie pobiera kilka próbek po podaniu leku albo glukozy. Ilość hormonu wzrostu pośrednio odzwierciedla też inny wskaźnik — IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu 1), który we krwi jest bardziej stabilny i często badany razem z jednorazowym pomiarem GH albo zamiast niego.
Normy
| Grupa | Przedział, µg/l | Źródło | |
|---|---|---|---|
| Dorośli mężczyźni 0,05–3 ng/ml według MedlinePlus; 1 ng/ml = 1 µg/l | 0,05–3 | MedlinePlus Przejrzano 2026-01-25 | |
| Dorosłe kobiety 0,05–8 ng/ml według MedlinePlus; 1 ng/ml = 1 µg/l | 0,05–8 | MedlinePlus Przejrzano 2026-01-25 | |
Według źródła MedlinePlus norma hormonu wzrostu we krwi u dorosłych mężczyzn wynosi 0,05–3 µg/l (ng/ml) — to przedział węższy i niższy niż u dorosłych kobiet, którym podaje się 0,05–8 µg/l. Źródło zaznacza, że hormon wzrostu wydziela się impulsami, a wielkość i czas trwania impulsów zmieniają się w zależności od pory dnia, wieku i płci — to jedyna okoliczność, którą MedlinePlus łączy z tym, że przedziały dla mężczyzn i kobiet podawane są osobno. Dokładniejszego wyjaśnienia biologicznego, dlaczego właśnie u mężczyzn górna granica jest niższa, źródło nie podaje. U dzieci przedział zależy od wieku, dlatego podaje go lekarz. Konkretny wynik należy przede wszystkim porównywać z przedziałem, który w swoim wyniku podaje laboratorium wykonujące badanie, ponieważ granice między laboratoriami mogą się nieco różnić.
Dorosłym kobietom to samo źródło podaje 0,05–8 µg/l (ng/ml) — przedział szerszy i wyższy niż u dorosłych mężczyzn, którym podaje się 0,05–3 µg/l. Także tutaj źródło wskazuje, że hormon wzrostu wydziela się impulsami oraz że wielkość i czas trwania impulsów zmieniają się w zależności od pory dnia, wieku i płci — właśnie to MedlinePlus wymienia jako okoliczność związaną z tym, dlaczego przedziały dla mężczyzn i kobiet publikowane są osobno. Konkretnej przyczyny fizjologicznej, dlaczego górna granica u kobiet jest wyższa, źródło nie wyjaśnia. U dzieci norma zależy od wieku i płci, a dla ciąży źródło nie podaje osobnego przedziału. Przy ocenie wyniku najważniejsze jest porównanie go z przedziałem podanym przez laboratorium, które wykonało badanie, ponieważ granice między laboratoriami mogą się nieco różnić.
Kiedy zleca się badanie
- U dzieci, gdy tempo wzrastania jest niższe niż u rówieśników albo wzrost, długość rąk i nóg oraz masa ciała są mniejsze niż oczekiwane dla wieku i płci
- Gdy u dzieci opóźnia się dojrzewanie płciowe albo u chłopców zauważa się mały rozmiar narządów płciowych
- U dorosłych, gdy pojawiają się objawy charakterystyczne dla akromegalii — zgrubiały głos, powiększone rysy twarzy (usta, nos, język), wzmożona potliwość, zgrubiałe kości, tłusta i szorstka skóra
- U dzieci, gdy pojawiają się objawy charakterystyczne dla gigantyzmu — szybkie wzrastanie, nieproporcjonalnie duża głowa, duże dłonie i stopy, otyłość
- Przy podejrzeniu guza przysadki lub innego zaburzenia czynności przysadki
- Przy monitorowaniu leczenia już rozpoznanego zaburzenia hormonu wzrostu
Jak się przygotować
- Lekarz może wydać szczególne wskazania, co wolno i czego nie wolno jeść i pić przed badaniem — czasem trzeba kilka godzin nie jeść
- Ponieważ ilość hormonu wzrostu we krwi zmienia się w ciągu doby, lekarz może zlecić kilka próbek albo test stymulacyjny lub hamujący, a nie jednorazowe pobranie krwi
Podwyższony hormon wzrostu
Podwyższony hormon wzrostu u dorosłych najczęściej wiąże się z akromegalią, u dzieci — z gigantyzmem; jedno i drugie najczęściej wywołuje guz przysadki albo zaburzenie komórek wytwarzających hormon. Wynik ocenia się razem z IGF-1 i badaniami obrazowymi przysadki.
Przyczyny wyniku podwyższonego
- Guz przysadki wytwarzający zbyt dużo hormonu wzrostu
- Akromegalia u dorosłych — wolno postępujący stan wywołany długotrwałym nadmiarem hormonu wzrostu
- Gigantyzm u dzieci, gdy chrząstki wzrostowe kości nie są jeszcze zamknięte
- Oporność na hormon wzrostu (organizm nie może go właściwie wykorzystać, dlatego jego wytwarzanie wyrównawczo rośnie)
Objawy nadmiaru hormonu wzrostu
- Zgrubiały, chrapliwy głos
- Powiększone rysy twarzy — usta, nos, język
- Większe niż zwykle dłonie i stopy
- Zgrubiałe kości
- Szorstka, tłusta skóra, wzmożona potliwość i zapach ciała
- Nieregularny cykl miesiączkowy u kobiet, zaburzenia erekcji u mężczyzn
- U dzieci — szybkie wzrastanie, nieproporcjonalnie duża głowa, lekka lub umiarkowana otyłość
Co omówić z lekarzem przy wyniku podwyższonym
- Wskaźnik IGF-1 — jest stabilniejszy w ciągu doby i często służy do potwierdzenia nadmiaru hormonu wzrostu
- Badanie obrazowe przysadki (rezonans magnetyczny), jeśli podejrzewa się guza
- Próba hamująca (test hamowania glukozą), którą lekarz może zlecić dla dokładniejszej diagnostyki
- Konsultacja endokrynologa w sprawie dalszej opieki
Obniżony hormon wzrostu
Obniżony hormon wzrostu u dzieci wiąże się ze zwolnionym wzrastaniem, u dorosłych — z niedoczynnością przysadki (hipopituitaryzmem). U dorosłych to badanie wykonuje się rzadziej, ponieważ objawy bywają niewyraźne.
Przyczyny wyniku obniżonego
- Niedoczynność przysadki (hipopituitaryzm) — zaburzona czynność przysadki
- Wrodzony lub nabyty niedobór hormonu wzrostu w dzieciństwie
- Uszkodzenie przysadki po guzie, operacji lub radioterapii
Objawy niedoboru hormonu wzrostu
- U dzieci — zwolnione tempo wzrastania w porównaniu z dziećmi tej samej płci i w tym samym wieku
- U dzieci — niższy wzrost, krótsze ręce i nogi, mniejsza masa ciała
- U dzieci — mały rozmiar narządów płciowych u chłopców, opóźnione dojrzewanie płciowe
- U dorosłych — zmęczenie, zmniejszona gęstość kości i zmniejszona masa mięśniowa
Co omówić z lekarzem przy wyniku obniżonym
- Wskaźnik IGF-1 dla dodatkowego potwierdzenia
- Próba stymulacyjna, gdy lekarz podaje lek albo glukozę i śledzi zmiany GH w czasie
- Badanie obrazowe przysadki, jeśli podejrzewa się uszkodzenie strukturalne
- U dzieci — obserwacja siatki wzrastania i konsultacja endokrynologa
Powiązane strony
IGF-1 jest we krwi bardziej stabilny i często badany razem z jednorazowym pomiarem hormonu wzrostu albo zamiast niego. Inne badania opisane po polsku w tym serwisie: TSH i prolaktyna. Zobacz też, jak czytać wyniki badań krwi i jak przygotować się do badania krwi.
Cały serwis po litewsku: proactiva.app
Najczęstsze pytania
›Jaka jest norma hormonu wzrostu we krwi?
Według MedlinePlus u dorosłych mężczyzn norma wynosi 0,05–3 ng/ml (µg/l), a u dorosłych kobiet 0,05–8 ng/ml. U dzieci norma zależy od wieku i płci. Ponieważ ilość hormonu zmienia się w ciągu doby, dokładny przedział i ocenę wyniku podaje laboratorium oraz lekarz.
›Dlaczego ilość hormonu wzrostu we krwi się zmienia?
Hormon wzrostu wydziela się impulsami, najwięcej podczas głębokiego snu, dlatego jednorazowy pomiar w ciągu dnia może nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu. Dlatego lekarz czasem zleca kilka próbek albo test stymulacyjny lub hamujący.
›Czym różnią się badania hormonu wzrostu i IGF-1?
Hormon wzrostu (GH) zmienia się we krwi w ciągu doby, a IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu 1), którego wytwarzanie pobudza GH, jest bardziej stabilny i często wykorzystywany jako pewniejszy, długoterminowy wskaźnik stanu hormonu wzrostu.
›Jakie objawy wskazują na podwyższony hormon wzrostu u dorosłych?
Według MedlinePlus dla akromegalii charakterystyczne są zgrubiały głos, powiększone rysy twarzy, większe dłonie i stopy, zgrubiałe kości, szorstka, tłusta skóra i wzmożona potliwość. Te objawy warto omówić z lekarzem.
›Jakie objawy wskazują na obniżony hormon wzrostu u dzieci?
Według MedlinePlus to zwolnione tempo wzrastania w porównaniu z rówieśnikami, niższy wzrost, mniejsza długość rąk i nóg oraz mniejsza masa ciała, a czasem opóźnione dojrzewanie płciowe. Po zauważeniu takich objawów warto zgłosić się do lekarza.
›Czy do badania hormonu wzrostu trzeba się specjalnie przygotować?
Według MedlinePlus lekarz może wydać szczególne wskazania dotyczące jedzenia i picia przed badaniem, a w niektórych przypadkach prosi, aby kilka godzin nie jeść. Konkretne wskazania zawsze podaje lekarz zlecający badanie.
›Jakie są wartości graniczne w teście hamującym (z glukozą)?
Do testu hamującego krew pobiera się rano na czczo, następnie wypija się roztwór glukozy, a próbki pobiera się jeszcze przez 1–2 godziny. Według MedlinePlus hormon wzrostu po glukozie prawidłowo spada poniżej 1 ng/ml; jeśli pozostaje podwyższony i się nie zmniejsza, podejrzewa się akromegalię u dorosłych lub gigantyzm u dzieci. Wartości graniczne w poszczególnych laboratoriach mogą się nieco różnić.
›Jakie są wartości graniczne w teście stymulacyjnym?
Do testu stymulacyjnego podaje się dożylnie lek pobudzający wydzielanie hormonu wzrostu, a krew pobiera się kilkakrotnie w ciągu 2–5 godzin. Według MedlinePlus najwyższa (szczytowa) wartość od 10 ng/ml (10 µg/l) uznawana jest za prawidłową i wyklucza niedobór hormonu wzrostu, 5–10 ng/ml — za nieokreśloną, a 5 ng/ml i mniej — za niewystarczającą. Niewystarczająca odpowiedź u dzieci wiąże się z niedoborem hormonu wzrostu, a u dorosłych — z niedoborem hormonu wzrostu u dorosłych.
Źródła
- MedlinePlus (Narodowa Biblioteka Medyczna USA): Growth Hormone Test — 2026-09-06
- MedlinePlus: Growth Hormone Tests — 2026-09-06
- MedlinePlus: Growth hormone suppression test — 2026-09-29
- MedlinePlus: Growth hormone stimulation test — 2026-09-29
Powiązane wskaźniki
Ten serwis nie jest służbą ratunkową. Jeśli nagle pojawił się silny ból w klatce piersiowej lub głowy, duszność, splątanie, zaburzenia mowy, obfite krwawienie lub inne ostre zaburzenie — nie czekaj na badania, dzwoń pod 112.
Te informacje nie są diagnozą i nie zastępują konsultacji z lekarzem. Zakresy referencyjne zależą od laboratorium, wieku i płci — zawsze porównuj swój wynik z zakresem podanym na własnym wyniku badania.