Jak przygotować się do badania krwi

Kiedy w ogóle potrzebne jest specjalne przygotowanie

Według MedlinePlus (amerykańskiej narodowej biblioteki medycznej) większość badań krwi nie wymaga żadnego specjalnego przygotowania — krew można pobrać o dowolnej porze dnia, niezależnie od tego, kiedy ostatnio jedzono. Jednak część badań wymaga bycia na czczo (ang. fasting), ponieważ jedzenie tymczasowo zmienia skład krwi. Do takich badań MedlinePlus zalicza:

• badanie glukozy (cukru);
• lipidogram — cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy;
• podstawowy panel metaboliczny (elektrolity, wskaźniki nerkowe);
• w niektórych przypadkach — badania funkcji wątroby i nerek.

Konkretną listę badań i wymóg bycia na czczo zawsze wskazuje lekarz wystawiający skierowanie lub samo laboratorium — jeśli w skierowaniu nie ma takiej informacji, warto zapytać wcześniej, a nie dopiero po przyjściu do gabinetu zabiegowego.

Ile czasu być na czczo i co to właściwie oznacza

MedlinePlus definiuje bycie na czczo konkretnie: przez kilka godzin przed badaniem nie jeść i nie pić niczego poza czystą wodą. Zwykły okres to 8–12 godzin, a dokładny czas dla każdego badania ustala lekarz. W praktyce oznacza to najczęściej, że ostatni posiłek spożywa się wieczorem, a badanie wykonuje się następnego dnia rano.

W okresie bycia na czczo, zgodnie z MedlinePlus, należy unikać także:

• żucia gumy;
• palenia papierosów;
• wysiłku fizycznego (uprawiania sportu).

Te trzy rzeczy mogą wpłynąć na wynik nawet wtedy, gdy nic nie zjedzono — na przykład guma do żucia i palenie mogą pobudzać wydzielanie śliny i soków żołądkowych, a intensywny wysiłek tymczasowo zmienia stężenie niektórych substancji we krwi. Jeśli nie masz pewności, ile godzin być na czczo przed konkretnym zleconym Ci badaniem, najdokładniejszej odpowiedzi udzieli lekarz zlecający badanie lub laboratorium, ponieważ wymóg zależy od rodzaju badania.

Czy można pić wodę

Tak — MedlinePlus wyraźnie wskazuje, że bycie na czczo oznacza brak jedzenia i picia niczego oprócz czystej wody. Ważne, by była to czysta woda bez dodatków: źródło osobno przestrzega przed wodą z cytryną lub sztucznymi słodzikami, ponieważ one również mogą wpłynąć na wynik. Picie zwykłej wody przed badaniem jest nie tylko dozwolone, ale i korzystne — ułatwia znalezienie żyły i pobranie krwi.

Leki i suplementy

Leków nie należy samodzielnie odstawiać przed badaniem krwi — MedlinePlus podkreśla to wprost: nie przerywaj przyjmowania żadnych leków, jeśli lekarz wyraźnie tego nie zalecił. O wszystkich przyjmowanych lekach na receptę i bez recepty, a także witaminach i suplementach diety, warto powiedzieć lekarzowi wcześniej. Oceni on, czy któryś z nich może wpłynąć na wynik konkretnego badania, i w razie potrzeby udzieli osobnych wskazówek. Decyzję o przyjmowaniu leku przed badaniem zawsze podejmuje lekarz, a nie sam pacjent.

Sport przed badaniem

Wysiłek fizyczny jest wymieniany wśród rzeczy, których MedlinePlus radzi unikać w okresie bycia na czczo przed badaniem. Ma to znaczenie nie tylko dlatego, że sport może wywołać głód i pragnienie, ale też dlatego, że intensywny wysiłek tymczasowo zmienia skład krwi. Dlatego przed badaniem wymagającym bycia na czczo warto zrezygnować z treningu — jeśli nie wiadomo, czy dla konkretnego badania ma to znaczenie, najbezpieczniej zapytać lekarza zlecającego badanie.

Co dzieje się podczas samego zabiegu

Najczęstszy sposób pobierania krwi to nakłucie żyły: laborant lub pielęgniarka pobiera igłą próbkę krwi z żyły w ramieniu. Według MedlinePlus zabieg trwa zwykle mniej niż pięć minut i może wiązać się z krótkotrwałym nieprzyjemnym uczuciem. U dzieci lub noworodków czasem stosuje się nakłucie palca lub pięty. Gdy trzeba ocenić poziom tlenu we krwi, pobiera się próbkę krwi tętniczej, co może boleć bardziej; po niej przez kilka godzin zaleca się unikać dużego wysiłku fizycznego tą ręką.

Po zabiegu w miejscu nakłucia może pozostać niewielki ból lub siniak — te objawy zwykle szybko ustępują. Jeśli badanie wykonywano na czczo, jeść można od razu po pobraniu próbki; MedlinePlus radzi wziąć ze sobą przekąskę, jeśli po długim byciu na czczo pojawiają się zawroty głowy.

Co zrobić, jeśli przygotowanie się nie udało

Zdarza się, że pacjent przychodzący na czczo przypomina sobie, że jednak coś zjadł lub wypił, albo zapomina o wymogu bycia na czczo. MedlinePlus w takiej sytuacji radzi jasno: trzeba o tym powiedzieć lekarzowi lub laborantowi przed pobraniem próbki. W zależności od badania może być konieczne przełożenie go na inny dzień, aby wynik był dokładny. Nie warto próbować ukrywać tego faktu — niedokładny wynik może błędnie wyglądać jak odchylenie od normy albo, przeciwnie, ukryć rzeczywiste odchylenie, co może wpłynąć na dalsze decyzje lekarza.

Pora dnia i inne czynniki

Dla części badań, jak wspomniano, pora dnia nie ma znaczenia — najważniejszy jest czas bycia na czczo, a nie dokładna godzina. Jednak dla niektórych badań (na przykład niektórych badań hormonalnych) lekarz może wskazać konkretną porę dnia lub inne dodatkowe warunki — w takim przypadku te wskazówki zawsze znajdą się w skierowaniu lub przekaże je sam lekarz. Jeśli w skierowaniu nie ma podanej konkretnej godziny ani dodatkowych warunków, kieruj się ogólną zasadą — czasem bycia na czczo i piciem zwykłej wody — a w razie wątpliwości upewnij się bezpośrednio u lekarza lub w laboratorium przed przyjściem.

Dlaczego właściwe przygotowanie ma znaczenie dla wyniku

Właściwe przygotowanie nie zmniejsza bólu ani ryzyka samego badania, ale pomaga uzyskać dokładniejszy wynik za pierwszym razem — bez niepotrzebnego powtarzania badania. Ma to szczególne znaczenie dla wskaźników, które bezpośrednio zależą od niedawno zjedzonego posiłku, na przykład dla glukozy: po jedzeniu stężenie glukozy we krwi tymczasowo wzrasta, dlatego wynik uzyskany na czczo pozwala lekarzowi ocenić wskaźnik według przedziału referencyjnego przeznaczonego właśnie do tego, a nie tego stosowanego po posiłku. Co oznacza konkretna liczba i przedział referencyjny, gdy wynik jest już znany, dokładniej wyjaśnia artykuł o tym, jak czytać wyniki badań krwi.