LH (hormon luteinizujący) – norma i wyniki badania

Według MedlinePlus norma LH zależy od płci, wieku, a u kobiet — od stanu menopauzy. U kobiet przed menopauzą zwykły przedział to 5–25 IU/l, jednak w połowie cyklu miesiączkowego poziom na krótko rośnie znacznie wyżej: właśnie ten wyrzut wywołuje owulację. Po menopauzie norma jest szersza i wyższa — 7,7–58,5 IU/l, ponieważ przysadka wytwarza więcej LH, gdy jajniki przestają odpowiadać na hormony. U mężczyzn od 18 lat podany jest przedział 1,8–8,6 IU/l. Te liczby są ogólnymi punktami odniesienia — każde laboratorium używa własnego sprzętu i metody pomiaru, dlatego dokładny przedział referencyjny trzeba sprawdzić we własnym wyniku badania, a wynik omówić z lekarzem.

U kobiet badanie LH służy kilku celom. Najczęściej wyjaśnia się nim przyczyny niepłodności, gdy zajście w ciążę nie udaje się przez dłuższy czas, albo ustala się najodpowiedniejszy czas na zajście w ciążę, obserwując wyrzut LH w połowie cyklu, który wywołuje owulację — uwolnienie komórki jajowej z jajnika. Badanie pomaga też ocenić nieregularne albo zatrzymane cykle miesiączkowe, gdy nie jest jasne, czy owulacja w ogóle występuje. Poza tym poziom LH wykorzystuje się do ustalenia, czy rozpoczął się okres przejściowy menopauzy albo czy menopauza już nadeszła, ponieważ wtedy stężenie LH zwykle wyraźnie rośnie. Najczęściej LH ocenia się razem z FSH oraz estradiolem, żeby lekarz mógł zobaczyć szerszy obraz stanu hormonalnego, a nie opierać się na jednym wskaźniku.

U mężczyzn podwyższony LH według MedlinePlus najczęściej wiąże się z zaburzeniem czynności jąder — może to być uszkodzenie jąder, guz, przebyte zakażenie świnką lub uraz, a także stan genetyczny, na przykład zespół Klinefeltera. W takich przypadkach jądra przestają wystarczająco odpowiadać na sygnały hormonalne, dlatego przysadka, kompensując to, wytwarza więcej LH. Podwyższony LH może też wskazywać, że gruczoły płciowe zostały uszkodzone przez chorobę autoimmunologiczną lub leczenie onkologiczne. Aby ustalić dokładną przyczynę, lekarz zwykle ocenia LH razem z ilością testosteronu i FSH we krwi, ponieważ sam wynik LH nie ujawnia, gdzie dokładnie jest przyczyna zaburzenia. Dlatego podwyższony wynik LH zawsze należy omówić z lekarzem lub endokrynologiem.

Obniżony LH najczęściej wskazuje, że problem jest w przysadce lub podwzgórzu, a nie w samych jajnikach czy jądrach — te narządy mogą działać prawidłowo, ale nie otrzymują wystarczającego sygnału, który by je stymulował. U kobiet niski poziom LH bywa wiązany ze zbyt dużym wysiłkiem fizycznym, niedostatecznym odżywianiem, dużym stresem lub zbyt małą masą ciała, które zaburzają pracę podwzgórza. Oceniając obniżony LH, lekarz najczęściej sprawdza razem z nim FSH i inne hormony przysadki, aby ocenić ogólną czynność przysadki, a w razie potrzeby proponuje badanie obrazowe przysadki lub podwzgórza. Zaleca się konsultację z endokrynologiem, a u kobiet dodatkowo ocenę odżywiania, masy ciała i intensywności wysiłku fizycznego.

Przed badaniem LH specjalnego postu ani skomplikowanego przygotowania najczęściej nie trzeba, jednak jest kilka rzeczy, które warto z góry omówić z lekarzem. Niektóre leki lub suplementy może być konieczne czasowo odstawić przed badaniem, ponieważ mogą wpłynąć na wynik. U kobiet miesiączkujących badanie trzeba czasem wykonać w konkretnym dniu cyklu miesiączkowego, szczególnie gdy celem jest ustalenie czasu owulacji albo wyjaśnienie zaburzeń cyklu. Ważne jest też poinformowanie lekarza, jeśli niedawno wykonano badanie z izotopami promieniotwórczymi, ponieważ może to zaburzyć wyniki. Ostateczny sposób przygotowania zawsze ustala lekarz, biorąc pod uwagę powód badania i stan zdrowia.

LH i FSH to dwa hormony wytwarzane przez przysadkę, które razem kierują pracą jajników i jąder, dlatego zwykle bada się je w tym samym czasie, a nie osobno. U kobiet te hormony regulują cykl miesiączkowy i owulację, u mężczyzn — wytwarzanie plemników i poziom testosteronu. Oceniając ilości obu hormonów razem, lekarz może lepiej odróżnić, czy przyczyna zaburzenia jest w samych gruczołach płciowych (jajnikach lub jądrach), czy wyżej — w przysadce albo podwzgórzu. Na przykład jeśli oba hormony są podwyższone, częściej podejrzewa się problem gruczołów, a jeśli oba są obniżone — zaburzenie przysadki lub podwzgórza. Właśnie dlatego wynik LH rzadko ocenia się osobno od FSH.