SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) – norma i badanie

SHBG, czyli globulina wiążąca hormony płciowe, to białko wytwarzane głównie przez wątrobę. We krwi przyłącza się ono do hormonów płciowych — testosteronu i estrogenu — i w ten sposób kontroluje, ile z nich pozostaje wolnych, czyli biologicznie aktywnych i dostępnych dla tkanek. Hormon przyłączony do SHBG staje się tymczasowo nieaktywny, dlatego ilość SHBG bezpośrednio wpływa na ogólną równowagę hormonalną organizmu, nawet jeśli całkowita ilość testosteronu lub estrogenu we krwi się nie zmieniła. Dlatego badanie SHBG najczęściej wykonuje się razem z testosteronem całkowitym, aby można było obliczyć ilość wolnego (aktywnego) testosteronu albo wskaźnik wolnych androgenów. Na stężenie SHBG wpływają stan wątroby, funkcja tarczycy, masa ciała, wrażliwość na insulinę i niektóre leki, dlatego zmieniony wynik często odzwierciedla nie sam układ hormonów płciowych, lecz stan z nim związany.

• U mężczyzn przy podejrzeniu niedoboru testosteronu — gdy zmniejszył się popęd płciowy, pojawiły się zaburzenia erekcji, zmęczenie, ubytek masy mięśniowej lub problemy z płodnością
• U kobiet, gdy występują objawy typowe dla podwyższonego stężenia androgenów — nadmierne owłosienie twarzy lub ciała, pogrubienie głosu, trądzik, nieregularne miesiączki
• Przy podejrzeniu zespołu policystycznych jajników (PCOS)
• Przy ocenie wyniku testosteronu całkowitego lub estrogenu, gdy trzeba obliczyć ilość wolnego (aktywnego) hormonu
• Przy chorobie wątroby, zaburzeniu funkcji tarczycy lub innych objawach, które mogą wpłynąć na wytwarzanie SHBG
• Przy monitorowaniu działania leczenia hormonalnego lub antykoncepcji

Dokładny zakres normy zależy od laboratorium, płci i wieku, dlatego znajdziesz go na własnym wyniku z laboratorium. SHBG najczęściej ocenia się razem z testosteronem całkowitym lub estrogenem, aby można było obliczyć ilość wolnego hormonu.

Podwyższone SHBG

Podwyższone SHBG zmniejsza ilość wolnego (aktywnego) testosteronu lub estrogenu, nawet jeśli całkowita ilość hormonu we krwi jest prawidłowa. Najczęstsze przyczyny to choroba wątroby, nadczynność tarczycy, niektóre zaburzenia odżywiania i leki zawierające estrogen (np. terapia hormonalna lub tabletki antykoncepcyjne). U mężczyzn SHBG może też rosnąć, gdy zmniejsza się wytwarzanie samych hormonów płciowych.

• Choroba wątroby
• Nadczynność tarczycy (zwiększona funkcja tarczycy)
• Niektóre zaburzenia odżywiania
• Leki zawierające estrogen — terapia hormonalna, tabletki antykoncepcyjne
• Zmniejszone wytwarzanie hormonów płciowych u mężczyzn

Co zwykle ocenia się razem z podwyższonym SHBG:

• Wskaźniki funkcji wątroby i badania tarczycy (TSH, wolna T4 (FT4))
• Przyjmowane leki, zwłaszcza zawierające estrogen lub inne preparaty hormonalne
• Obliczenie ilości wolnego testosteronu lub estrogenu razem z całkowitą ilością hormonu
• Objawy związane z niedoborem hormonów płciowych u mężczyzn

Obniżone SHBG oznacza, że więcej hormonów płciowych we krwi pozostaje wolnych i aktywnych. Najczęstsze przyczyny to niedoczynność tarczycy, cukrzyca typu 2 lub insulinooporność, otyłość, przyjmowanie leków steroidowych lub anabolicznych, zespół Cushinga, a u kobiet — zespół policystycznych jajników (PCOS). SHBG naturalnie maleje także z wiekiem.

• Niedoczynność tarczycy (zmniejszona funkcja tarczycy)
• Cukrzyca typu 2 lub insulinooporność
• Otyłość lub znaczna nadwaga
• Przyjmowanie leków steroidowych i anabolicznych
• Zespół Cushinga
• Zespół policystycznych jajników (PCOS) u kobiet
• Związane z wiekiem obniżanie się SHBG

Objawy, które mogą towarzyszyć obniżonemu stężeniu:

• U mężczyzn: obniżony popęd płciowy, zaburzenia erekcji, zmęczenie, ubytek masy mięśniowej, problemy z płodnością
• U kobiet: nadmierne owłosienie twarzy lub ciała, pogrubienie głosu, nieregularne miesiączki, trądzik, wzrost masy ciała, problemy z płodnością

Co zwykle ocenia się razem z obniżonym SHBG:

• Badania funkcji tarczycy (TSH, wolna T4 (FT4))
• Wskaźniki glukozy i insulinooporności (glukoza, HOMA-IR)
• Masa ciała i związane z nią stany
• Testosteron całkowity i wolny lub profil androgenów, zwłaszcza u kobiet przy podejrzeniu PCOS

Jak czytać wynik

Na stężenie SHBG wpływają stan wątroby, funkcja tarczycy, masa ciała, wrażliwość na insulinę i niektóre leki, dlatego zmieniony wynik często odzwierciedla nie sam układ hormonów płciowych, lecz stan z nim związany. Dokładny zakres normy zależy od laboratorium, płci i wieku, więc porównaj liczbę z zakresem na własnym wyniku — zgodnie z tą samą logiką, którą opisano w artykule o tym, jak czytać wyniki badań krwi.