Selen — badanie i norma

Selen to pierwiastek śladowy, którego organizm potrzebuje w niewielkich ilościach, ale który jest niezbędny do funkcji życiowych. Z selenu organizm wytwarza szczególne białka — enzymy antyoksydacyjne, które pomagają chronić komórki przed uszkodzeniami. Badacze sprawdzają także, czy selen może pomagać chronić przed niektórymi postaciami nowotworów i zmniejszać toksyczne działanie metali ciężkich, jednak w tej dziedzinie potrzeba jeszcze więcej badań. Przyjmowanie suplementów selenu w tych celach — dodatkowo do selenu z pożywienia — nie jest obecnie zalecane. Selen dostarczamy z pożywieniem — to orzechy brazylijskie, ryby, owoce morza, czerwone mięso, produkty zbożowe, jaja, kurczak, wątroba, czosnek, drożdże piwne, zarodki pszenne i pieczywo wzbogacane. Ilość selenu we krwi lub w tkankach bada się rzadziej niż inne pierwiastki śladowe — najczęściej wtedy, gdy podejrzewa się niedobór z powodu długotrwałego żywienia sztucznego albo zaburzeń trawienia, lub gdy pojawia się podejrzenie nadmiaru. Ponieważ duża część danych o selenie pochodzi z badań nad żywieniem i z toksykologii, a nie ze standaryzowanych norm laboratoryjnych, interpretacja tego wskaźnika najczęściej zależy od konkretnej sytuacji klinicznej i należy omówić ją z lekarzem.

• Gdy człowiek jest przez długi czas żywiony dożylnie (pozajelitowo) — aby upewnić się, że zapasy selenu nie zmalały
• Gdy występuje ciężkie zaburzenie przewodu pokarmowego utrudniające wchłanianie składników odżywczych, na przykład choroba Crohna
• Przy podejrzeniu niedoboru selenu z powodu objawów mięśniowych lub sercowych, gdy inne przyczyny zostały już wykluczone
• Przy podejrzeniu nadmiaru selenu (selenozy) — gdy zauważono wypadanie włosów, zmiany paznokci, nudności, drażliwość lub zmęczenie, szczególnie przy przyjmowaniu suplementów diety
• Przy obserwacji sposobu odżywiania osób, których dieta jest przez długi czas ograniczona lub niezbilansowana

Norma selenu we krwi

Standaryzowanych norm laboratoryjnych dla ilości selenu we krwi, z konkretnymi wartościami µg/l, nie potwierdzamy obecnie wiarygodnym źródłem. Dokładny zakres referencyjny swojego laboratorium znajdziesz na wyniku badania (zobacz jak czytać wyniki badań krwi) — warto omówić go z lekarzem. Podane niżej dane MedlinePlus dotyczą ilości selenu dostarczanej z pożywieniem, a nie poziomu we krwi.

Podwyższoną ilość selenu wiąże się z selenozą — stanem, który objawia się wypadaniem włosów, zmianami paznokci, nudnościami, drażliwością, zmęczeniem i łagodnym uszkodzeniem nerwów. Według MedlinePlus nadmiar selenu w USA występuje rzadko.

Co może podwyższać selen

• Zbyt duża ilość selenu z suplementów diety
• Podwyższona ilość selenu w środowisku lub w niektórych regionach (rzadko, ale możliwe)

Objawy, które mogą towarzyszyć podwyższonemu poziomowi

• Wypadanie włosów
• Zmiany paznokci
• Nudności
• Drażliwość
• Zmęczenie
• Łagodne uszkodzenie nerwów

Co zwykle ocenia się razem z podwyższonym wynikiem

• Czy przyjmowane są suplementy diety zawierające selen — warto powiedzieć o nich lekarzowi
• Czy objawy (zmiany włosów, paznokci) pojawiły się niedawno i czy zbiegają się z początkiem przyjmowania suplementów
• Kiedy powtórzyć badanie, aby była widoczna zmiana po odstawieniu suplementów

Obniżoną ilość selenu wiąże się z trzema chorobami: chorobą Keshan (uszkodzenie mięśnia sercowego), chorobą Kashin-Beck (choroba stawów i kości) oraz obrzękowym (myksedematycznym) kretynizmem endemicznym. Według MedlinePlus niedobór selenu w USA występuje rzadko — może wynikać z długotrwałego żywienia dożylnego lub ciężkich zaburzeń trawienia.

Co może obniżać selen

• Długotrwałe żywienie dożylne (żywienie pozajelitowe)
• Ciężkie zaburzenia przewodu pokarmowego utrudniające wchłanianie, na przykład choroba Crohna

Objawy, które mogą towarzyszyć obniżonemu poziomowi

• Uszkodzenie mięśnia sercowego (choroba Keshan)
• Choroba stawów i kości (choroba Kashin-Beck)

Co zwykle ocenia się razem z obniżonym wynikiem

• Czy jest choroba przewodu pokarmowego utrudniająca wchłanianie składników odżywczych
• Czy człowiek jest przez długi czas żywiony dożylnie i czy selen jest uwzględniony w planie żywienia
• Ocena stanu serca i mięśni, jeśli podejrzewa się chorobę Keshan
• Kiedy powtórzyć badanie, aby ocenić zmianę

Powiązane strony w tym serwisie

• Badanie jodu
• Badanie cynku
• Badanie miedzi
• Badanie magnezu
• Badanie TSH