Sód we krwi — badanie i normy (Na)

Sód to najważniejszy jon osocza krwi i płynu zewnątrzkomórkowego: decyduje o tym, ile wody zatrzymuje się w naczyniach i wokół komórek, więc bezpośrednio wpływa na objętość krwi i ciśnienie, a razem z potasem — na impulsy nerwowe i skurcz mięśni. Stężenie sodu regulują nerki, mechanizm pragnienia oraz hormony — hormon antydiuretyczny (wazopresyna) i aldosteron. Dlatego zmiana sodu najczęściej oznacza problem z wodą, a nie z solą: hiponatremia (niski sód) pojawia się, gdy organizm zatrzymuje za dużo wody albo traci płyny wraz z solami przy wymiotach i biegunce. Hipernatremia pojawia się, gdy traci się płyny lub pije się ich za mało. Sód oznacza się jako część badania elektrolitów razem z potasem, chlorkami i kreatyniną. Ciężkie odchylenia wpływają na mózg — wywołują splątanie, drgawki — dlatego ocenia się je pilnie.

• Jako część badania elektrolitów — profilaktycznie, przed operacją, przy chorobach przewlekłych
• Przy odwodnieniu, długich wymiotach lub biegunce
• Przy splątaniu, osłabieniu, drgawkach — zwłaszcza w starszym wieku
• Przy przyjmowaniu diuretyków, niektórych leków przeciwdepresyjnych lub leków na ciśnienie — dla kontroli
• Przy chorobach nerek, serca, wątroby, nadnerczy lub tarczycy

Sód uznaje się za podwyższony, gdy wynik jest powyżej górnej granicy normy dla osób dorosłych — 145 mmol/l według encyklopedii medycznej MedlinePlus, przy czym zakresy laboratoriów różnią się nieznacznie. Podwyższony sód (hipernatremia) najczęściej oznacza brak wody: pije się za mało, płyny traci się przy gorączce, biegunce, poceniu się albo zaburzone jest pragnienie w starszym wieku. Inne przyczyny to moczówka prosta, zaburzenia nadnerczy, za dużo sodu, niektóre leki. Wymienione przyczyny:

• Za mało płynów — zaburzone pragnienie, brak możliwości picia
• Duża utrata płynów — gorączka, biegunka, pocenie się
• Moczówka prosta
• Zaburzenia nadnerczy
• Za dużo sodu w pożywieniu lub w podawanych płynach
• Niektóre leki

Objawy, które mogą wystąpić:

• Pragnienie
• Osłabienie, drażliwość
• Splątanie, senność
• W ciężkich przypadkach — drgawki

Co omówić z lekarzem:

• Ile i co pijesz, czy nie było utraty płynów
• Kreatynina i GFR — funkcja nerek
• Badania moczu, jeśli podejrzewa się moczówkę prostą
• Przyjmowane leki

Sód uznaje się za obniżony, gdy wynik jest poniżej dolnej granicy normy dla osób dorosłych — 135 mmol/l według encyklopedii medycznej MedlinePlus, przy czym zakresy laboratoriów różnią się nieznacznie. Obniżony sód (hiponatremia) to najczęstsze zaburzenie elektrolitowe. Przyczyny to za dużo wody w organizmie (choroby serca, wątroby, nerek, nieadekwatne wydzielanie hormonu antydiuretycznego), utrata płynów przy wymiotach lub biegunce, niewydolność nadnerczy, niedoczynność tarczycy, diuretyki i niektóre leki przeciwdepresyjne. Bardzo wysoka glukoza lub triglicerydy mogą dawać fałszywie niski sód. Wymienione przyczyny:

• Za dużo wody w organizmie — niewydolność serca, marskość wątroby, choroby nerek
• Nieadekwatne wydzielanie hormonu antydiuretycznego (wazopresyny)
• Utrata płynów — wymioty, biegunka
• Niewydolność nadnerczy
• Niedoczynność tarczycy
• Leki — diuretyki, niektóre leki przeciwdepresyjne
• Bardzo wysoka glukoza lub triglicerydy — fałszywie niski sód
• Ketonuria

Objawy, które mogą wystąpić:

• Nudności, ból głowy
• Osłabienie, zmęczenie
• Splątanie, drażliwość
• W ciężkich przypadkach — drgawki, zaburzenia świadomości

Co omówić z lekarzem:

• Czy sód spadł szybko, czy stopniowo — od tego zależy pilność
• Bilans płynów — ile się pije, czy są obrzęki
• Leki — zwłaszcza diuretyki i leki przeciwdepresyjne w starszym wieku
• Glukoza, wskaźniki tarczycy (TSH) i nadnerczy (kortyzol) oraz sód w moczu — aby odróżnić przyczynę

Powiązane badania

Sód oznacza się jako część badania elektrolitów razem z potasem, chlorkami i kreatyniną. W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz może dodać glukozę oraz wskaźniki tarczycy i nadnerczy. Powiązane strony: potas, chlorki, kreatynina, glukoza, TSH, kortyzol.