Wskaźnik albumina/kreatynina (ACR) w moczu

Wskaźnik albumina/kreatynina (ang. Albumin-Creatinine Ratio, ACR) to badanie moczu, które pokazuje, ile białka albuminy trafia do moczu w porównaniu z ilością kreatyniny w tej samej próbce. Zdrowe nerki działają jak filtr, który zatrzymuje albuminę we krwi i przepuszcza ją do moczu tylko w niewielkich ilościach. Kiedy filtr nerkowy zostaje uszkodzony, albumina zaczyna „przesączać się” do moczu — najpierw w niewielkich ilościach (nazywa się to mikroalbuminurią), później w większych. Ilość kreatyniny w próbce służy jako punkt odniesienia, ponieważ odzwierciedla stężenie moczu — dzięki temu unika się mylnych wyników wynikających z tego, że mocz był tego dnia bardziej rozcieńczony lub bardziej zagęszczony. Do badania ACR wystarcza jedna próbka moczu (najczęściej porannego), dlatego jest ono wygodniejsze niż zbiórka moczu z 24 godzin. Badanie to jest szczególnie ważne dla osób z cukrzycą lub nadciśnieniem, bo pozwala wykryć uszkodzenie nerek jeszcze przed pojawieniem się objawów i przed zmianami w standardowych badaniach krwi.

• U osób z cukrzycą typu 1 lub 2 — do regularnej obserwacji czynności nerek, bo cukrzyca jest najczęstszą przyczyną przewlekłej choroby nerek
• U osób z nadciśnieniem tętniczym — aby ocenić ryzyko uszkodzenia nerek
• Gdy w rodzinie występowała przewlekła choroba nerek
• Przy podejrzeniu przewlekłej choroby nerek z innych powodów — gdy w ogólnym badaniu moczu znaleziono ślady białka
• Do obserwacji przebiegu już rozpoznanej choroby nerek w czasie

Podwyższony wskaźnik albumina/kreatynina pokazuje, że filtr nerkowy przepuszcza więcej białka niż zwykle — jest to najwcześniejszy znany marker uszkodzenia nerek. Najczęstszą przyczyną jest cukrzyca; może to być również nadciśnienie, zapalne choroby nerek albo tymczasowy wzrost z powodu gorączki, odwodnienia lub wysiłku fizycznego.

Przyczyny podwyższonego wyniku

• Cukrzyca — najczęstsza przyczyna, zwłaszcza gdy trwa długo lub gdy poziom glukozy jest źle kontrolowany
• Nadciśnienie tętnicze
• Immunologiczne lub zapalne choroby nerek
• Dziedziczne zaburzenia pracy nerek
• Niektóre choroby onkologiczne
• Zwężone tętnice zaopatrujące nerki
• Ogólnoustrojowy stan zapalny, gorączka
• Intensywny wysiłek fizyczny lub odwodnienie w czasie badania — tymczasowy wzrost

• Czy badanie powtórzono w innym dniu, unikając wysiłku i gorączki — jednorazowy wzrost nie zawsze oznacza chorobę
• Poziom glukozy we krwi i HbA1c, jeśli występuje cukrzyca
• Kontrola ciśnienia tętniczego
• GFR i kreatynina we krwi do ogólnej oceny czynności nerek
• Kiedy powtórzyć badanie, obserwując zmianę w czasie

ACR od 30 do 300 mg/g — kategoria A2

Według wytycznych do kalkulatora GFR KDOQI (National Kidney Foundation) wskaźnik albumina/kreatynina od 30 do 300 mg/g kreatyniny oznacza się kategorią A2 — umiarkowanie zwiększony stopień albuminurii. Kategoria ta jest używana razem z GFR w tabeli ryzyka przewlekłej choroby nerek KDIGO: im wyższa kategoria albuminurii, tym większa potrzeba obserwacji, niezależnie od tego, jaka jest wartość GFR.

Jednorazowy wynik w tym zakresie nie musi oznaczać przewlekłej choroby nerek — wytyczne wskazują, że do takiego rozpoznania potrzebne jest podwyższone ACR utrzymujące się co najmniej trzy miesiące. Dlatego badanie najczęściej się powtarza, zwłaszcza jeśli przed pobraniem próbki wystąpiły gorączka, zakażenie układu moczowego, intensywny wysiłek fizyczny albo wyraźna utrata płynów — te czynniki mogą tymczasowo podnieść wynik, nie odzwierciedlając trwałego uszkodzenia nerek.

Lekarz zwykle ocenia tę wartość razem z GFR, ciśnieniem tętniczym oraz — jeśli rozpoznano cukrzycę — z poziomem glukozy i HbA1c; żaden wskaźnik osobno nie potwierdza ani nie wyklucza stadium przewlekłej choroby nerek.

• Czy badanie powtórzono po kilku tygodniach, unikając gorączki, zakażenia i intensywnego wysiłku fizycznego przed pobraniem próbki
• GFR i kreatynina we krwi — do ogólnej oceny czynności nerek razem z kategorią albuminurii
• Wartości ciśnienia tętniczego
• Poziom glukozy i HbA1c, jeśli rozpoznano cukrzycę
• Kiedy i jak często powtarzać badanie ACR, obserwując zmianę w czasie

ACR powyżej 300 mg/g — kategoria A3

W wytycznych do kalkulatora GFR KDOQI wynik powyżej 300 mg/g kreatyniny oznacza się kategorią A3 — znacznie zwiększony stopień albuminurii. Jest to najwyższa z trzech kategorii albuminurii (A1, A2, A3), używanych razem z kategoriami GFR (G1–G5) w tabeli ryzyka przewlekłej choroby nerek KDIGO: w tej tabeli kategoria A3 wiąże się z częstszą obserwacją, niezależnie od tego, jaka jest wartość GFR.

Taki wynik najczęściej prowadzi do szerszej diagnostyki — ocenia się kreatyninę we krwi, GFR, ogólne badanie moczu w celu wykrycia możliwej krwi lub innych białek, a także szuka się możliwych przyczyn, takich jak długo trwająca lub źle kontrolowana cukrzyca, nadciśnienie albo zapalne choroby nerek.

Tak jak w innych kategoriach, jednorazowy wynik nie jest rozpoznaniem — wytyczne przewidują powtórzenie badania, a ostateczny wniosek co do stadium przewlekłej choroby nerek i dalszych kroków stawia lekarz, po ocenie zmian wyników w czasie oraz innych badań.

• Czy badanie powtórzono, aby potwierdzić wynik
• GFR i kreatynina we krwi — do ustalenia ostatecznego stadium przewlekłej choroby nerek
• Ogólne badanie moczu i możliwe przyczyny podstawowe (cukrzyca, nadciśnienie, zapalne choroby nerek)
• Kontrola ciśnienia tętniczego
• Jak często obserwować zmianę wskaźnika w czasie