Badanie stężenia litu we krwi (Li)

Lit to pierwiastek chemiczny stosowany jako lek (stabilizator nastroju, mood stabiliser) w chorobie afektywnej dwubiegunowej, manii, hipomanii oraz w ciężkiej depresji, która nie poddaje się innemu leczeniu. W przeciwieństwie do większości wskaźników krwi, które odzwierciedlają własne procesy organizmu, ilość litu we krwi zależy niemal wyłącznie od przyjmowanej dawki leku — dlatego to badanie jest narzędziem monitorowania leczenia (drug monitoring), a nie diagnostycznym biomarkerem dla osób zdrowych. Lit ma wąskie okno terapeutyczne: ilość, która działa leczniczo, jest blisko ilości, która już wywołuje objawy zatrucia, dlatego regularne badanie krwi jest niezbędną częścią leczenia. Według NHS krew pobiera się po 12 godzinach od ostatniej dawki leku, aby wynik był porównywalny. Poza samym stężeniem litu w trakcie leczenia obserwuje się też czynność nerek i tarczycy, ponieważ długotrwałe przyjmowanie litu może na nie wpływać.

• Na początku leczenia preparatami litu — według NHS w pierwszych tygodniach krew bada się co tydzień, dopóki dawka nie zostanie ustabilizowana
• Regularnie w trakcie leczenia, gdy stężenie jest stabilne — według NHS zwykle co 3–6 miesięcy
• Po zmianie dawki albo po dodaniu nowego leku, który może wpłynąć na ilość litu we krwi
• Przy podejrzeniu zatrucia litem — przy nudnościach, wymiotach, drżeniu, pojawieniu się niewyraźnego widzenia lub splątania
• Przed operacją chirurgiczną lub przy odwodnieniu, gdy stężenie litu może się nagle zmienić

Dokładny przedział terapeutyczny (normę) lekarz ustala indywidualnie, biorąc pod uwagę rozpoznanie i postać leku — jednej publicznie podawanej liczby bez kontekstu lekarza podać nie można. Wynik trzeba zawsze omówić z lekarzem, który zapisał lek, i oceniać razem z przedziałem podanym w wyniku laboratorium.

Za wysokie stężenie litu

Za duża ilość litu we krwi (zatrucie litem) to stan nagły. Według NHS może ją wywołać za duża dawka, odwodnienie, obniżona ilość soli w jedzeniu, niektóre inne leki albo pogorszona czynność nerek, ponieważ lit jest usuwany przez nerki.

Możliwe przyczyny wysokiego stężenia

• Za duża dawka litu albo jej zwiększenie bez wystarczającej kontroli
• Odwodnienie albo obniżona ilość płynów lub soli (sodu) w organizmie
• Pogorszona czynność nerek — lit jest usuwany przez nerki, dlatego ich zaburzenie zwalnia jego usuwanie
• Niektóre leki przyjmowane jednocześnie — na przykład określone leki wpływające na ciśnienie krwi lub gospodarkę płynami (diuretyki) albo leki hamujące stan zapalny (NLPZ)

Objawy za dużej ilości litu

• Nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha
• Niewyraźne widzenie
• Częstsze oddawanie moczu, zmniejszona kontrola nad oddawaniem moczu lub stolca
• Zawroty głowy, senność
• Splątanie, zamglenie świadomości
• Drżenie, osłabienie mięśni, drgania lub skurcze
• Zaburzenia mowy

• Jakiekolwiek objawy zatrucia (nudności, drżenie, splątanie) wymagają pomocy w trybie nagłym — trzeba od razu powiedzieć o nich lekarzowi
• Wskaźniki czynności nerek (kreatynina) oraz elektrolity (sód, potas) — pomagają ocenić, czy lit jest usuwany prawidłowo
• Czy nie zmieniły się inne przyjmowane leki albo dieta (ilość soli), które mogą wpłynąć na stężenie litu
• Korekta dawki — tylko decyzją lekarza, na podstawie powtórnego badania krwi

Za niskie stężenie litu

Za mała ilość litu we krwi oznacza, że dawka leku może być niewystarczająca do działania leczniczego — do stabilizacji nastroju. Według NHS regularne badania krwi służą właśnie temu, aby lit nie był ani za wysoki, ani za niski.

Możliwe przyczyny niskiego stężenia

• Za mała przepisana dawka litu
• Pominięte dawki leku albo nierównomierne przyjmowanie
• Zwiększone usuwanie litu z organizmu (na przykład z powodu zwiększonej ilości płynów lub niektórych stanów nerek)

Co ocenia się razem z niskim wynikiem

• Czy lek jest przyjmowany regularnie, w przepisanej dawce i o przepisanej porze
• Powrót lub pogorszenie objawów nastroju — ważne jest, aby poinformować o tym lekarza
• Przegląd dawki i powtórne badanie krwi po korekcie, tylko decyzją lekarza

Powiązane badania

• Sód i potas — elektrolity oceniane razem z litem
• Kreatynina — czynność nerek, ponieważ lit jest usuwany przez nerki
• TSH — czynność tarczycy, obserwowana w trakcie leczenia litem
• Wapń — jeszcze jedno powiązane badanie krwi